Anavarza Kalesi, tarihi boyunca pek çok efsaneye ev sahipliği yapmış bir yapıdır. Bu efsaneler arasında en dikkat çekeni, zarif bir prenses ve iki prens arasındaki aşk üçgeni etrafında döner. Kralın kızı, kalenin görkemli duvarlarının gölgesinde, hem kalbinin hem de krallıklarının kaderinin belirlendiği bir mücadeleye tanıklık eder. Aşk, ihanet ve fedakarlık temasını işleyen bu hikaye, Anavarza'nın taşlarına kazınmış derin bir hüzün ve tutkuyla doludur.

Anavarza Kalesi'ndeki Şahmaran hikayesi şöyledir:

• Efsaneye göre, Anavarza kralının dünyalar güzeli, akıllı ve zarif bir kızı vardır.
• Bu prenses, komşu krallık Sis’in yakışıklı prensine gönlünü kaptırır.
• Ancak aşk masalı burada gölgelenir, çünkü bir diğer komşu krallık olan Misis’in prensi de aynı prensese âşıktır.
• Bu aşk üçgeni krallıklar arası gerilimi artırırken, iki prens de Anavarza kralının kapısını çalar.
• Kral, kızını kime vereceğini bilemez; hem siyasi hem de duygusal bir çıkmazdadır.
• Sonunda şu kararı verir: "Eğer Misis’in prensi su yolunu önce getirirse, kızımı ona vereceğim".
• İki prens de su yolunu getirmek için gece gündüz demeden çalışır.
• Prenses ise yüreğinde tek bir dilek taşır: "Sis prensi kazansın".
• Fakat kader farklı bir yol çizer.
• Misis prensi, Anavarza’ya suyu önce getirir.
• Böylece kral, sözünü tutar ve kızını Misis prensine vermeye karar verir.
• Bu kararı duyan prensesin dünyası başına yıkılır.
• Sevdiği adama kavuşamamanın acısıyla Anavarza Kalesi’nin zirvesine çıkar ve kendini uçurumlardan aşağı bırakır.
• Aşkı, onuru ve hüznü; sonsuza kadar Anavarza’nın taşlarına kazınır.

Ayrıca, Anavarza Kalesi'nin yakınında yer alan ve “Şahmaran Kalesi” olarak da bilinen Yılan Kalesi, bu efsanenin merkezindedir.

• Rivayetlere göre Şahmaran, Anavarza Kalesi’nin altındaki gizli mağaralarda yaşamış ve ölümlü gözlerden uzak bir hayat sürmüştür.
• Kalenin altında yer aldığı söylenen tüneller, kuyu benzeri geçitler ve doğal mağaralar, halk arasında Şahmaran’ın saklandığı kutsal yerler olarak kabul edilir.
• Bölge halkı, Şahmaran’ın bu topraklarda yaşadığına, bilgeliğini mağaralara nakşettiğine ve hâlâ kalenin taşlarında iz bıraktığına inanır.

Anavarza Kalesi, 2014 yılında UNESCO Dünya Kültür Mirası Geçici Listesi’ne dahil edilerek, hem yerli hem de yabancı turistler için önemli bir cazibe merkezi haline gelmiştir.