Anavarza Kalesi, tarihi ve efsaneleriyle dolu bir yapıdır. Bu kale, birçok hikayenin merkezinde yer alırken, özellikle Şahmeran efsanesi ile bağlantılıdır. Yüzyıllar boyunca, kalesinin derinliklerinde yaşamış olan mitolojik varlık, hem yerel halkın hayal gücünde hem de kültürel mirasta önemli bir yer edinmiştir. Anavarza'nın sırları ve yılanlarla dolu efsaneleri, bu kaleyi ziyaret edenleri büyülemeye devam etmektedir.

Anavarza Kalesi ile ilgili yılan hikayesi, Şahmeran efsanesine dayanmaktadır. Bu efsaneye göre, vücudunun yarısı yılan, yarısı kadın olan mitolojik varlık Şahmeran, Anavarza Kalesi’nin altındaki gizli mağaralarda yaşamıştır. Yılan Kalesi olarak da bilinen Anavarza Kalesi ile ilgili diğer hikayeler ise şu şekildedir:

• Misis’e inecek yılanlar. Seyahatname’de, kale içinde çok sayıda, hatta sürüler halinde yılanların olduğundan ve yılan ısırmasından helak olan kişilerden söz edilir. Bir başka rivayete göre ise kalenin içi sütle beslenen yılanlarla doludur.
• Cesur insan. Bir efsaneye göre, Misis’te yaşayan bir beyin, yakalandığı hastalığın tek tedavisinin Şahmeran’ın gözlerinin yenilmesi olduğu söylenir. Şahmeran hamamda yıkanırken yakalanıp öldürülür ve gözleri beye yedirilir. Bey böylelikle şifa bulur.
• Cesur insan ve Misis’e dönüş. Bir diğer efsaneye göre, Misis halkının çok korktukları için kaleye çıkamadıklarından, günün birinde halktan birinin cesaret gösterip kaleye çıkıp yılanların aralarında yaptıkları kavgayı ayırdığından ve Şahmeran’ın da cesaretinden dolayı bu insanın, Misis’e dönmesine izin verişinden söz edilir.

Ayrıca, Yaşar Kemal’in Yılanların Şahinin Mekânı adlı makalesinde, Çukurova’nın içindeki kalelerin güçlü bir şekilde anlatılması ve kalelerin adeta canlı varlıklar gibi tasvir edilmesi, Anavarza Kalesi’nin de bir gemi olarak kuzeyden güneye doğru uzanan bir yapıya benzetilmesi, bu efsanenin bir yansıması olarak değerlendirilebilir. Anavarza Kalesi, Adana’nın Kozan ilçesine bağlı Dilekkaya köyü sınırları içerisinde, Ceyhan-Kozan yolu üzerinde yer almaktadır.