Afyonkarahisar Kalesi, tarihi ve kültürel zenginliğiyle dolu bir geçmişe sahiptir. Bu kale, sadece mimarisiyle değil, aynı zamanda etrafında şekillenen efsaneleriyle de dikkat çekmektedir. Zamanla nesilden nesile aktarılan bu hikayeler, hem yerel halkın kimliğini pekiştirir hem de ziyaretçilerine büyüleyici bir deneyim sunar. Kale etrafında dönen bu efsaneler, bölgenin tarihine ve mitolojik ögelerine ışık tutarken, aynı zamanda insanları bir araya getiren ortak bir miras oluşturur.

Afyonkarahisar Kalesi ile ilgili bazı efsaneler şunlardır:

• Hz. Ali ve Düldül'ün ayak izi: Hz. Ali, atı Düldül ile Afyonkarahisar'a gelir, Hıdırlık Dağı'nda konaklar ve kaleye atladığında Düldül'ün ayak izi bir kayanın üzerinde kalır. Hz. Ali, atı sulamak için su yalağına gider ancak bağlayacak yer bulamaz, bu yüzden yalağın yanındaki bir taşı deler.
• Battal Gazi: Battal Gazi, kaleyi kuşatırken kale komutanının kızı ona aşık olur ve bir not yazarak Battal Gazi'ye atar. Not, Battal Gazi'nin kulağına gelir ve Battal Gazi hayatını kaybeder.
• Çavuş Dede: Türk hükümdarı, kaleyi fethetmesi için en güçlü çavuşbaşını gönderir. Çavuşbaşı, su bulmak için kılıcını kayaya vurur ve su çıkar.
• Horoz Dede ve Deve Dede: Karahisar Kalesi'ni kuşatan Türk birliği, hücum emri için şifre belirler. Deve Dede deve sesi, Horoz Dede ise horoz sesi çıkararak askerleri harekete geçirecektir. Her iki komutan da fetih sırasında şehit olur.
• Evlenme çağındaki genç kızların geleneği: Hıdırellez'de evlenme çağı gelmiş kızlar kaleye çıkar, kilit açar ve "Ahtım bahtım, altın tahtım, evlenecek vaktim" diyerek bağırır.

Bu efsanelerin izleri günümüzde de görülebilmektedir.