Afyon Kalesi, tarih boyunca çeşitli medeniyetlere ev sahipliği yapmış ve pek çok efsane ile dolu bir yapıdır. Şehrin simgesi haline gelen bu kale, sadece mimarisiyle değil, aynı zamanda onun etrafında gelişen efsanelerle de dikkat çekmektedir. İçindeki hikayeler, geçmişten günümüze taşınan kültürel birikimlerin ve insanların inançlarının yansıması olarak karşımıza çıkar.

Afyonkarahisar Kalesi'nin bazı hikayeleri:

• Hz. Ali ve Düldül'ün ayak izi: Efsaneye göre, Hz. Ali seferlerinden birini Afyonkarahisar’a düzenlediğinde Hıdırlık Dağı’na gelir ve atını sertçe yere bastırınca Düldül’ün ayağının izi kaledeki bir kayada kalır.
• Battal Gazi: Halk arasında yayılan bir efsaneye göre, Battal Gazi kaleyi kuşattığında kale komutanının kızı ona gönlünü kaptırır ve Battal Gazi’nin zarar görmemesi umuduyla bir not yazıp taşa sarar ve kaleden ona atar. Taş, Battal Gazi’nin kulağına gelir ve Battal Gazi bu sırada hayatını kaybeder.
• Çavuş Dede: Çavuş Dede Efsanesi'ne göre, Türk birliği su sıkıntısı çeker ve Çavuşbaşı, yanındaki askerlerle su aramaya çıkar. Kayalıklara ulaşınca dua eder ve kılıcını kayaya vurur, açılan yarıktan şifalı sular akar.
• Horoz Dede ve Deve Dede: Karahisar Kalesi’ni kuşatan Türk birliği gece hücuma kalkacaktır ve bunun için kendi aralarında şifre belirlemişlerdir. Hücum emri verildiğinde Deve Dede deve sesi çıkararak, Horoz Dede de horoz sesi çıkararak askerlerini harekete geçirecektir. Her iki komutan da Kale’nin fethi sırasında şehit olur ve türbeleri şehit oldukları yere yapılır.

Afyonkarahisar Kalesi, tarih boyunca Hitit, Frig, Lidyalılar, Persler, Helen, Bergama Krallığı, Romalılar ve Bizanslılar'ın egemenliğinde de kalmıştır.